Imagination is the highest form of research. Albert Einstein
Showing posts with label Note. Show all posts
Showing posts with label Note. Show all posts

Д.Үлэмж : Хятадын эрчим хүчний үүсвэрийн 81 хувийг хатуу түлш эзэлдэг

Тойм 2013.11.26

ШУТИС-ийн харъяа Эрчим хүчний инженерийн сургуулийн багш, Хойд Хятадын эрчим хүчний их сургуулийн докторант Д.Үлэмжтэй ярилцлаа.

ШУТИС-ийн Эрчим хүчний инженерийн сургуульд багшилж байсан хүний хувьд Хятад болон манай орны эрчим хүчний салбарын мэргэжилтэнүүдээ бэлтгэж буй гол  ялгаа юунд байна. Бид ямар түвшинд явж байна вэ?
Манай сургалт дэлхийн олон орны сургуулиудтай өрсөлдөх хэмжээний онолын мэдлэг өгч чаддаг боловч лабораторийн бааз дутмаг, анги танхимийн хүрэлцээ муу, эдийн засгийн бэрхшээлтэй асуудал байнга тулгардаг тул төгсөгчид ажлын байрандаа очоод “дахин суралцах дадлагажих” шаардлагатай болдог. Хятадын хувьд лабораторийн хүрэлцээ хангалттай болохоор толгойн дотор хий “эргэлдээд” байгаа онолыг практикт туршилтаар баталж дадлага туршлага суулгах нь тухайн салбарын мэргэжилтэнг ажлын байранд гараад цаг алдалгүй ажилдаа орох давуу талтай. Манай Монголын Эрчим хүчний сургуулийн бакалаврийн зэргийн сургалтанд үздэг зарим хичээлийг магистр, докторын сургалтандаа судлаж байгаа нь бид докторын зиндааны хичээлийг анги танхим, лаборатор бааз дутмаг улмаас бакалаврийн түвшиний сургалтандаа хичээллүүлдэг. Цаашид бид зөвхөн Орос “школ” гэлтгүй барууны орны заах арга зүйг нутагшуулан эрлийзжүүлж практик мэдлэг, чадварыг суралцаж байгаа оюутнуудад түлхүү эзэмшүүлэх хэрэгтэй.
Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай улс эрчим хүчний хэрэглээгээ хэрхэн хангаж байдаг нь сонирхолтой асуудал юм. Энэ салбарын хөгжил нь дэлхийн түвшнээр аль хавьд яваа бол?
1979 оноос эхэлсэн эдийн засгийн өөрчлөлтийн нөлөөгөөр эдүгээ Хятад улс нь дэлхийн 2 дахь том эдийн засгийн чадавхтай орон болон хөгжиж байгаа. Энэхүү өөрчлөлтийн суурь нь мэдээж дэд бүтцийн салбар. Эдийн засгаа өөд нь татах мянга мянган санал санаа дэвшүүлсэн ч эхлээд дэд бүтцийн салбараа дор хаяж 10, 20 жилийн ирээдүйг төлөвлөж хөгжүүлэх учиртай. Энэ талаар жишээ татвал, дөнгөж саяхан эдийн засгийн хүчин чадлаараа АНУ-ын дараа бичигдэж эхэлсэн боловч эрчим хүчний системийн үйлдвэрлэл, хэрэглээгээрээ 1990-д он гэхэд дэлхийн хоёр дахь том үйлдвэрлэгч, хэрэглэгч болсон. Хятад улсын эрчим хүчний систем нь 2010-ны байдлаар 987 сая киловаттын (U.S. Energy Information Administion )  суурилагдсан хүчин чадалтай байсан байна. Энэ үзүүлэлт өнөөдрийн байдлаар мэдээж өсөлттэй байгаа. Хятадын эрчим хүчний салбарын цахилгаан станцуудын эрчим хүчний үүсвэрийн 81% нь хатуу түлш, 16% нь ус, мөн атом, нарны эх үүсвэр, шингэн болон хийн түлш тус бүр нэг хувийг эзэлж байна.
Хятадын цахилгаан эрчим хүчний салбарын хөгжилийн цаашдын хандлагыг хэлбэл ?
Дэлхийн эрчим хүчний салбарын 2 дахь том үйлдвэрлэгч, хэрэглэгч Хятад улс мөнөөс мөн боловч тэдэнд хийх олон ажлууд шат дараатай явагдсаар байна. Одоогоор манай дэлхийн нийт эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн дунджаар авч үзвэл нэг хүн жилд 2,5 киловатт цаг эрчим хүч хэрэглэх тооцоолол байдаг бол Хятад улсад нэг хүн жил 1,2 киловатт цаг, АНУ-д нэг хүн жилд 13,1 киловатт цаг эрчим хүч хэрэглэж байгаа. Үүнээс харахад Хятад улсын эрчим хүчний хэрэглээ, үйлдвэрлэл цаашдын хандлага байнга өсөн нэмэгдэж байх дүр зураг харагдаж байна. Одоогоор нийт үйлдвэрлэлийн 12% орчим хувийг оршин суугчид, хүн ам хэрэглэж байгаа бол 70% гаран хувийг үйлдвэрлэлд ашиглаж байна. Аж үйлдвэрлэл, нийгмийн хөгжлийг зүүн өмнөд зүгээс баруун зүгт чиглүүлэх бодлогын хүрээнд эрчим хүчний салбар орхигдоогүй нь ойлгомжтой.
Цахилгааны үнийг нь тогтоодог уу?
Эрчим хүч, цахилгааны үнийг төрөөс хатуу хяналттай тогтоохоосоо илүү инфляци болон тухайн газар нутаг, бүс, улирлын онцлог, иргэдийн амжиргааны түвшинд нь тохируулж үнэ тогтоох нь чухал юм шиг санагдсан. Бага болон өндөр хэрэглээтэй айл өрхүүдийг ангилахаас гадна тухайн оршин суугаа газар орон нутгын онцлогт нь тохируулах, ургац хураалтын үе, аж үйлдвэрлэлийн бүс гэх мэт олон үнийн тариф мөрдөгдөж байна. Манай улсын уул уурхайн компаниуд алт, зэс гэх мэт уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ дэлхийн жишигт нийцсэн үнээр арилждаг тул үүндээ нийцсэн үнээр эрчим хүчний төлбөр тооцоогоо хийж байх нь зүйд нийцүүштэй.
Цахилгааны үнээ чөлөөлөх ямар алхмууд хийгдэж байна?
Хятад улс нь манайх шиг төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай байсан саяхан. 1979 зах зээлийн эдийн засагт шилжихийн хажуугаар эрчим хүчний системийн шинэчлэлээ орхигдуулаагүй. Эрчим хүчний бүтээгдэхүүний үнийг чөлөөлөх ойлголт нь угтаа тухайн салбарыг шинэчлэх ойлголт юм. Мэдээж цар хүрээ ихтэй эрчим хүчний салбар нь стратегийн чухал салбар учир шинэчлэлийг “нэг амьсгаагаар” хийчихгүй нь тодорхой. Тухайн салбарт хувийн хэвшлийнхэний хөрөнгө оруулалтыг аажим нэмэгдүүлэх замаар төр өөрийн ачаанаасаа “хөнгөлөх” нь хамгийн зөв алхам гэж харах ёстой. 1985 оноос аажим өөрчлөлт шинэчлэлийг шат дараатай хийж байгаа. Тухайн шинэчлэлүүдийн хүрээнд явагдсан нэг арга хэмжээ гэвэл одоогийн байдлаар хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт эрчим хүчний салбарт 17% болж өссөн үзүүлэлт юм. 
ЭХ СУРВАЛЖ "Үндэстний Тойм" сэтгүүл №47(198) 

Аялалын тэмдэглэл: Манж Чин улсын банк санхүүгийн төв Пиняао хот

Дундад иргэн улсын баруун урд зүгт орших шовх сүрлэг Тайхан (太行山 Taihang Shan) уулсын цаах нь цэлгэр талд орших Мин болон Манж Чин гүрний үед хамаарагдах Пиняао (平遥) хотыг зорин очсон тэмдэглэлээ эхлэх гэж багагүй мунгинаж суулаа. Молхи би бээр сүүлийн үед өөртөө ширүүхэн шүүмжлэлтэй хандах нэгэн зүйл нь өчүүхэн "бичих чадвар"-аа алдчихсан бололтой. Гадаад далайг гаталж галуу шувууны мах барагтай идэж үзээгүй ч гэлээ цаашдаа олон газраар хэрэн хэсүүчилж өөрийн харсанаа түмэнд дуулгах үйлсэд шамдан байхын өлзийтэй сайхан ерөөлийг өөд өөд нь өргөн дэвшүүлэн оршилоо өндөрлөж ахархан аялалын тэмдэглэлээ эхэлье ээ. 
Бээжин хотоос нарны эртэд Шанши (山西 ShanXi) мужийн Пиняао (平遥县 Pingyao Xian) сум, хошуу уруу хөлгийн жолоог залан одвой. Бээжин хотын томыг ч хэлэх үү явах газрын холыг ч хэлэх үү хэсэг дуг хийгээд сэртэл суурин иргэдийн хэвшмэл шинж, аж байдал нүдний өмнө жирэлзэнэ. Тариачид, тариан талбай тэдний амьдран суудаг сихөюань (四合院 Siheyuan) гэгдэх дөрвөн талт хашаатай байшингууд үзэгдэнэ. Бээжин хотоос Пиняао хот хүртэл барагцаалбал 700 гаран км явах ба зам зуур Шанши мужийн төв Тайюуан (太原市) хотоор дайран өнгөрнө. Зам зуур Хятадын үсрэнгүй хөгжлийг илтгэх үйлдвэржсэн жижиг хот суурин элбэг тааралдана. Хөбэй (河北 Hebei) болон Шанши мужуудыг зааглах Тайхан уулс үзэгдэж эхлэхэд тэнгэр нь цэлмэг нар ээгээд олон хоног Бээжингийн бүгчим бүүдгэр тэнгэрийн дор байсан хүнд гүн сэтгэгдэл төрүүлнэ. 
Тайхан уулс
Энэхүү уулсыг гэтэлгэх замын ихэнх хэсэг гүүрэн зам байх ба байгалийн өвөрмөц тогтоцтой уулсын хаяагаар уулс сүвлэн байгуулжээ. 
Тайхан уулсыг гэтэлгэх гүүрэн зам
Замдаа хэд хэдэн газарт саатсан учир 12 цагийн хүндхэн аялалын эцэст Пиняао хотод шөнийн 21 цагийн орчим ирлээ. Хөдөө холын замд үүн шиг ядарч туйлдаж явж байсангүй. Нэгэн хэвийн уйтгартай чанартай (хурдны зам) замаар хол замд явна гэдэг бидэн шиг хөдөөний бартаат замд үрүүлээ (руль) огцом эргүүлж донсолгоонд холбирч ядаг мань мэтэд бардаггүй давааны нэг юм билээ. Пиняао хот нь үндсэндээ Хан улсын үед үүссэн гэж хөтөч тайлбарласан бөгөөд Мин болон Манж Чин гүрний засаглалын үеийг дамжин өдгөөг хүрсэн хуучны хамгаалалтын хэрмэн бүтэцтэй хот юм. Хэрэм хотын одоогийн өнгө төрх бүтээн байгуулалтыг Мин (大明) улсын засаглалын III онд Мин Тайзу (明太祖 Ming Taizu) хааны зарлигаар байгуулсан гэж ойлгосон. Юнеско 1997 онд Дэлхийн соёлын өвд бүртгэн авсан уг хотын хэрэм нийт 6 хаалгатай, 12 метр өндөр, нийт 6 км орчим урттай, харуулын 70 гаран цамхагтай аж. 
Хотод нэвтрэх гол хаалга гэж ойлгосон. Бодвол хяналт шалгалт татвар авдаг цэг байсан байх
Жуулчдын хөлөглөх унаа "галзуу хулгана". Нэлээн ширүүн давхидаг юм билээ. Гэрлэн дохио, явган хүний гарц гэх мэт зүйлгүй эртний хотын нарийн гудамжинд дууд дохиог гамгүй ашигладаг юм билээ.
Пиняао хотын хойд хаалга
Хотын хэрэм зарим хэсгээрээ хуучирч элэгдсэн боловч засварлан шинэчилж байгаа юм гэсэн

Дуу дуулангаа арилжаагаа хийж буй нутгын өвгөн
Дээр үед манайхаар Энхтайваны өргөн чөлөө байсан юм гэнэ. Манж түшмэл хаашаа ч юм ирж буцдаг байсан гудамж. Жуулчдад зориулж цагийн хуваарийн дагуу явдаг бололтой. 

Арилжааны гудамж

Шилэн чимэглэлийн урлаач
Ltalian style ice cream :)
Зочид буудлаасаа "галзуу хулганаа" хөлөглөөд Пиняао хотын хуучин тамгын газар луу нь хөдөлсөн юм. Тамгын газар гэж нэрлэх нь зөв үү? буруу юу? мэдэхгүй юм. Мэдээж одоогийн нутгийн захиргааны ордон биш бөгөөд жуулчдын хэтэвч хөнгөлөх зориулалттай музей билээ. Манж Чин гүрний үеийн захиргааны өргөө нь албан хэрэг хөтлөх, агуулах, бичгийн өргөө, шүүх цаазын танхим тэр ч байтугай шорон нь хүртэл цугтаа дээр дурьдсанчлан (сихөюань 四合院 Siheyuan) Хятад маягийн уламжлалт дөрвөн талт хашаанд байрлах аж. 
Тамгын газар

Шоронд нь олон төрлийн залхаан цээрлүүлэх зориулалттай, буруутныг зугатаалгахгүй байх зориулалттай олон хэрэгсэл байна билээ

Тухайн үеийн хууль зөрчигчийн хоригдох байр

Буруутныг шүүх танхимын Манж түшмэлийн ширээ. Ширээн дээрх улаан өнгийн үзүүртэй модыг буруутан луу шидвэл өчиггүй толгойг нь авах, өөр өнгөтэй модыг шидвэл банздахаас өгсүүлээд ял шийтгэл оноодог байж. 
Пиняао хотын алдартай болох ганц онцлог бол орчин цагийн Хятадын банк санхүүгийн системийн эх сурвалж энэ хотод үүссэнтэй холбож ойлгож болохоор санагдсан. Манж Чин гүрний эдийн засгийн төв хот бөгөөд мөнгөний гүйлгээний (мөнгөн енбүү) 50 хувийг хянаж байсан. Энд 1823 оны үед Манж Чин гүрэн анхны чек (票号 Piaohao) ашиглаж мөнгөн гуйвуулга, орлого зарлага гэх мэт орчин үеийн банкний үйл ажиллагааг хийдэг байсан байна. 1824 оноос эхлэн мужийн төв хот Тайюуанаас эхлээд Бээжин, Шанхай гэх мэт томоохон хотуудад салбараа нээн ажиллуулж улс орон даяар тархан байрласан ба Манж гүрэн мөхөж Их Британы банк орж ирэх хүртэл энэхүү байгууллага улсын мөнгөний гүйлгээг хянадаг байжээ. Нэгэн баян эрхэм 36 мянган унц тариа буудайгаар хөрөнгө оруулалт хийн нэгэн банк байгуулж байж. 
Ахлах нягтлан бодогч

Нэгэн банк музей болсонтой нь танилцав

Бэлэг дурсгал алтан енбүү
Ерөнхийдөө бол хэрэм дотроо хуучны барилга ихтэй хот байна билээ. Мэдээж хэрэг хүн амын өсөлт орчин үежсэн хэсэг нь хэрмийн гадна талдаа. За ингээд хамт байсан та бүхэндээ баярлалаа баяртай. 

Орчлон ертөнц гайхамшигтай бас жихүүдэс төрөм агуу том болохыг

Орчлон ертөнц гайхамшигтай бас жихүүдэс төрөм агуу том болохыг...
Хүн гээч амьтан өчүүхэн зүйл төрлийн амьтан болох талаарх... 
Ухаант хүн ямар гайхамшигтай зүйл хийж чадах бодлууд... гэх мэт олон зүйл бодогдлоо та нар юу бодсоноо үүнийг үзээд хуваалцаарай. 

Энэ хүний нэрийг Дашратх Манджхи гэдэг


Энэ хүний нэрийг Дашратх Манджхи гэдэг. Энэтхэг тариачин бөгөөд эмнэлэг ч байхгүй газрын мухар гэмээр тосгонд амьдардаг байв. Соёл иргэншилтэй хамгийн ойр цэг нь зэргэлдээх хот. Гэвч тус хотруу шулуунаар хүрэх замд хадан уул байдаг болохоор тосгоныхон холуур тойрч очдог байв. Нэг золгүй өдөр Дашратхын эхнэр гэмтээд эмнэлгийн тусламж авч чадахгүй байсаар нас баржээ.
Тариачин хүрз, лом, жоотуу аваад уулыг сэтлэж зам гаргахаар явж. Өдөр болгон тэр хад чулууг буталж, ухаж, зайлуулах ажлыг гүйцэтгэж байсан. Хөршүүд нь түүнийг солиорсон байх гэцгээнэ. Орон нутгийн засаг захиргаа мөнгөгүй, нэмээд ямар ч хүсэл сонирхолгүй болохоор түүнд ямарваа нэгэн туслалцаа дэмжлэг огт үзүүлсэнгүй. 1960-1982 буюу хорин хоёр (!!!) жилийн дотор тэрбээр уулыг сэтэлж зам гаргасан байна. Одоо тосгоноос хотруу алхахад нэг цаг л шаардагддаг. Энэтхэг даяар Дашратх "уул зайлуулсан хүн" гэж алдаршиж.
Түүнийг үхэхэд мужийн удирдлага нэр төртэй оршуулжээ. Мөн амьдралаар нь сэдэвлэсэн кино хийгдэж байгаа сурагтай.

Аялалын тэмдэглэл: Хүннү гүрний үеийн язгууртаны булштай танилцлаа

Одоогоос 2000 гаруй жилийн тэртээ ид хүчирхэгжин мандаж байсан нүүдэлчдийн Хүннү гүрний үеийн язгууртны булшийг манай Шинжлэх ухааны академийн Археологийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн судлаачид, Солонгос улсын үндэсний музейн судлаачидтай хамтран судалгаа шинжилгээ, малталтын ажил хийж байхтай нь Д.Үлэмж миний бие эх орны үзэсгэлэнт байгальтай танилцан аялан явахдаа тааралдлаа. Хэсэгхэн зуурт өвөг дээдсийнхээ талийгаачийг хөдөөлүүлэх ёс заншил, талийгчийн цогцос эд агуурсыг тонуулчдад алдахгүй байх арга, Хүннү гүрний үеийн соёл заншилтай танилцан хөөрөлдөж бахархах сэтгэл төрснийг нуух юун. Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын баруун урд талд орших Дуурлиг нарсан шугуйд орших 300 гаруй Хүннүгийн үеийн булш, хэрэгс үүрийг улсын хамгаалалтад авсан байдаг юм байна. Дуурлиг нарсны ойролцоо байрлах 300 гаруй Хүннүгийн үеийн булшнуудыг анх 1974 онд эрдэмтэн судлаач Хорлоогийн Пэрлээ тэргүүтэй хүмүүс нээн илрүүлж байсан түүхтэй. Улмаар 1992 онд Монгол Японы эрдэмтэд өргөн хэмжээний нарийвчилсан судалгаа хийж улсын бүртгэлд бүртгэсэн юм байна. Бидний очсон булшны малталтын ажлыг 2006 оноос эхлэн Монгол Солонгосын эрдэмтэд гүйцэтгэж байгаа бөгөөд чулуун үүдэвчтэй дөрвөлжин хэлбэрийн булшинд малталт хийж байгаа ба одоогоор малталт 15 метрийн гүнд явагдаж байна билээ. Судалгааны ажлын үр дүнгээр одоогийн байдлаар булшинд нэлээн дөхсөн хэмээн эрдэмтэд үзэж байгаа бөгөөд 17-18 метр орчим малталт хийж үндсэн булшинд хүрэх юм гэнэ. Тэр үеийн булшнуудын онцлог нь талийгчийг нутаглуулсан хэсэгтээ чулуун хүрээ үүсгэн үүдэвч хэсэгт нь хоёр чулуу босгож тавьсан байдаг гэнэ.

Малталт хийж буй хоёр залуугийн хоёр талд нь үүдэвч
тэмдэглэсэн чулуу харагдаж байна.

Малталт хийсэн эхний жил тухайн булшны дээр байрлах нарс моддыг зайлуулан бэлтгэл ажлаа хийсэн бол дараагийн жилээс нь өнгөн хөрсийг хуулах ажил эхэлсэн. Малталтын явцад талийгчийн дээд хөрс нь хэд хэдэн давхаргаас бүрдэж байгаа харагдаж байсан. Элс, чулуу, элс гэх мэт үеүд яваад доод хэсэгтээ шатаасан их хэмжээний модны зомгол байна билээ.
Биднийг очихоос хэд хоногийн өмнө тэрэгний дугуй малтан гаргаж ирэх гэсэн боловч модон хэсэг нь юу ч үгүй бутран үйрч зөвхөн төмөр арал нь үлдсэн гэж байна лээ.

Тухайн үед булшны тонуулч дээрэмчид мундахгүй их байсны сацуу орчин цагт ч эд агуурс горилогчид сувдаг сэтгэлтүүд ойр орчмын жижиг том булшнуудыг ухаж төнхөн судалгааны ажлын цар хүрээ ач холбогдлыг буруулж байна хэмээн гомдоцгоож байгааг сонсоод их л дургүй хүрч билээ. Дуурлиг нарсны ойролцоо Хүннү гүрэн хэмээх музейн шав тавих ёслол болж өнгөрөн удахгүй нээгдэх гэж байгаа хэмээн нутгийн иргэд хуучилж байсан юм. Тухайн судалгааг хийж буй эрдэмтэд Хүннү гүрэн байгуулагдсаны түүхт энэ ойгоороо энэхүү судалгааны ажлаа бүрэн дуусгана гэдгээ хэлж бидний цаашдын аян замд ерөөл тавин үдэж өгсөн юм. Монгол Солонгосын хамтарсан судалгааны багийнханд цаашдын эрдэм шинжилгээ судалгааны ажилд нь амжилт хүсье.

Virgin Galactic төслийн тухайд

Их Британы тэрбумтан Sir Richard Branson дэлхийн хамгийн анхны сансарын аялал жуулчлал эрхлэх компани байгуулж хямд зардалаар сансарт аялах боломжийг олгохоор ажиллаж байгаа билээ. Түүний Virgin Group нь 50,000 ажилчидтай 20 гаруй тэрбумын хөрөнгөтэй томоохон компани юм. Түүний байгуулан төслийг санхүүжүүлж байгаа Virgin Galactic төсөлийн ачаар ойролцоогоор 200,000 доллароор сансарт жуулчлах боломжтой юм. Төслийн хүрээнд хоёр тусдаа нислэг үйлдэж чадах хөлөг бүтээгдсэн бөгөөд сансарын зөөгч хөлөг(Virgin Mothership Eve), түүний доор бэхлэгдсэн сансарын хөлөгнөөс (White Knight Spaceship) бүрддэг.


Сансарын зөөгч хөлөг Virgin Mothership Eve нь сансарын хөлгийг дэлхийн агаар мандалаас гаргах мөн хямд өртөгөөр нислэг хийх зорилгоор бүтээгдсэн. Энэхүү хөлөг нь сансарын хөлгийг тодорхой өндөрт гарган тээвэрлэх зорилготой.

Virgin Mothership Eve хөлгийн тусламжтай өндөрт гараад сансарын хөлөг White Knight Spaceship нь түүнээс салж босоо тэнхлэгт 65 градусын налуу үүсгэн тийрэлтэт хөдөлгүүрийн тусламжтай дэлхийн агаар мандалаас гарах юм. White Knight Spaceship хөлгийн бүрэлдэхүүнд 12 жуулчин 2 нисгэгч багтах аж.
Төслийн хүрээнд 200 сая долларын өртөгөөр сансарын жуулчидыг хүлээн авах зориулалттай сансарын буудлыг New Mexico-д байгуулсан юм.


Сансарын зөөгч хөлөг Virgin Mothership Eve-ийг өнгөрсөн оны 6 сард туршилтын нислэгт оруулж байсан бол өчигдөр энэ хоёр хөлгийн хамтарсан нислэгийг амжилттай гүйцэтгэж сансарын хөлөг White Knight Spaceship далайн түвшинээс дээш 14 км-т босоо нислэг амжилттай гүйцэтгэсэн байна.



Тэрбумтан Sir Richard Branson энэхүү төсөлтэй зэрэгцэн судлагдаагүй далайн гүнийг судлах зорилгоор Virgin Oceanic төслийг санхүүжүүлж байгаа билээ. Sir Richard Branson 19 настай байхдаа саран дээр хүн анх хөл тавьж байгаа үйл явдалыг телевизээр шууд дамжуулж байгааг үзээд сансарт нисэх мөрөөдөлтэй болсон гэнэ. Мөрөөдөлөөрөө амьдрах сайхан байдаг байх өө :)

Дэлхийг гайхшруулсан 108 минут



Дэлхийг гайхшруулах 108 минутын оршил

Хүн төрлөхтөний оюун ухааны төсөөлөлд сансар огторгуйг эзэмших, судлан нээх ажил нь биелэгдэшгүй мөрөөдөл байсан билээ. Энэхүү биелэгдэшгүй мөрөөдлийг бодит үйл хэрэг болгосон Зөвлөлт холбоот улсын ардын дайсан хэмээн ял эдлэж байсан инженер зохион бүтээгч Сергей Павлович Королёв, Гитлерийн Германы Пуужин судалгааны төвийн захирал асан, хожимоо Америкийн нэгдсэн улсын сансар судлалын төвийн инженер Вернер Фон Браун хоёр билээ. Дэлхийн II дайны төгсгөл үеэст Америкийн нэгдсэн улс Японы газар нутаг дээр атомын бөмбөг дэлбэлсэнээр дэлхий дахин капиталист, коммунист гэсэн хоёр улс төрийн системд хуваагдан хүйтэн дайны үе эхлэсэн юм. Хүйтэн дайны жилүүдэд аль аль тал нь зэвсэглэлээр ширүүхэн хөөцөлдөж бие биеэндээ мөчөөгөө өгөхгүй шазуур зуухын хэрээр техник технологийн хөгжил хурдацтай хөгжиж байсан юм. Хурдацтай хөгжиж байсан салбаруудын нэгэнд зүй ёсоор атомын бөмбөг тив алгасан тээвэрлэгч пуужин, сансар судлалын салбар билээ. Инженер Королёв, Фон Браун хоёрын мөрөөдөл нь хязгааргүй уудамд үргэлжлэх сансар огторгуйг танин мэдэх, гариг эрхэсийг зайнаас болон орчноос нь тандан судлах байсан юм. Энэхүү мөрөөдөлдөө хүрэхийн тулд эдгээр эрдэмтэн инженерүүд шат дараатайгаар атомын бөмбөг тээвэрлэх хүчин чадалтай тив алгасагч пуужингийн төсөл /1949 он/, дэлхийн тойрог замд хиймэл дагуул хөөргөх төсөл /1957 он/ хэрэгжүүлсэн билээ. Улмаар хүйтэн дайны үеийн улс төрчдын хийрхэл солиоролын үр дүнд тэд сансарт хүн нисгэх төслийн ажилдаа ханцуй шамлан орсон юм. Тухайн үедээ нууцын зэрэглэлд хамаарагдан олны өмнө ил гарах хориотой байсан энэхүү хоёр инженерийг мартаж болохгүй билээ.


Дэлхийг гайхшруулах 108 минутын хийрхэл & Хороший советский собака
Зөвлөлт холбоот улсын улс төрийн товчооны дарга Никита Хрущев Америкийн нэгдсэн улсад айлчлал хийгээд ирэхдээ тэнд үзсэн харсан зүйлдээ хэзээ ч үнэмшээгүй гэдэг. Нэгэн их сургуултай танилцаад явж байхдаа гадаа эгнэж зогсох машинуудыг харчихаад бид ийм олон машинаар явж байгаа юмуу гэхэд хариуд нь үгүй ноён Хрущев энэ манай оюутануудын машин гэж хэлсэн гэдэг. Никита Хрущев Америк дахь айлчлалаа өндөрлөж эх нутагтаа ирээд намын төв хорооны хурал дээр ихээхэн уурсан бухимдаж 10 жилийн дотор Америкийг эдийн засаг, соёл боловсрол, шинжлэх ухааны салбарт гүйцэж түрүүлнэ гэсэн бардам ажлынхаа хүрээнд сансар судлалыг ч орхигдуулаагүй ихээхэн хэмжээний хөрөнгө зарцуулах шийдвэр гаргасан юм.
1950 оноос эхлэн Зөвлөлт холбоот улсын цэргийн хээрийн сургуулилт хийдэг байсан нууцлагдмал Капустин Яртад сансарт амьд амьтан тэр дундаа нохой нисгэхээр зорилт тавьж туршилт судалгааны ажил эхэлсэн. Сонгон авсан 6 кг-аас багагүй, 35 см урттай нохойнуудад шүхрээр буулгах, чичиргээнд тэсвэрлэх чадамж, өндөр даралттай орчин биеийн байдал хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг ажиглах зэрэг олон тооны туршилт судалгаа хийсэн юм. 1951-ээс 1962 он хүртэлх хугацаанд энэхүү нууц хээрийн сургуулилтын талбайд 29 нисгэгч нохой бэлтгэгдэн туршилтанд орж байжээ. 1960 оны 6-р сарын 28-нд Чайка, Лисичка хоёр нисгэгч нохой Восток 8к72 хөлгөөр нислэгт гарсан боловч 28 секундын дараа агаарт дэлбэрч амь эрсэдсэн юм.

Чайка, Лисичка хоёр

Улмаар Сергей Королёв шаргуу ажилласаны үр дүнд 1960 оны 8-р сарын 19-ны өдөр Белка, Стрелка хоёр нисгэгч нохойг Спутник-5 сансарын хөлгөөр ансарт хөөргөсөн юм. Хамгийн гайхалтай нь тэд эх дэлхийдээ эсэн мэнд газардаж сансарт 25 цагийг өнгөрөөж дэлхийд хамгийн алдартай сансарын нисгэгч нохой болсон юм. Энэ үед Америкийн нэгдсэн улсын амьтаны эрх хамгаалах нийгэмлэгийнхэн "яагаад заавал нохой гэж тэд чинь өхөөрдөм амьтад шүү дээ заавал сансарт амьд амьтан нисгэх шаардлагатай байсан юм бол манайхаас харуудыг авахгүй яасан юм бэ" хэмээн атаархалын шуугиан дэгдээж байлаа. Оросууд биднийг сансараас чагнаж байсан бол одоо харж чадахаар боллоо гэлцэж байжээ.
Белка, Стрелка хоёр

Дэлхийг гайхшруулах 108 минутын эзэн
Сергей Королёвын төсөлүүд урагшлахын хэрээр тэд өмнө асар том зорилт тавин ажиллаж байлаа. 1959 он гэхэд тэд сансарт анхны хүн нисгэх төсөлдөө орсон бөгөөд эхний ээлжинд нисгэгчийг сонгон шалгаруулж бэлтгэх ажил байлаа. Маш нууцын зэрэглэлтэй Восток хөлгийн нисгэгчдыг сонгон шалгаруулалтанд Зөвлөлт холбоот улсын агаарын нисэх хүчний бие бүрэлдэхүүнээс оролцуулсан юм. Сонгон шалгаруулалтанд оролцогчдыг 2 шалгуураар тэнцүүлж байв.
  1. Жинхэнэ "советского человек" байх ёстой. Тодруулбал тариачин гаралтай, ёс суртахууны доголдолгүй, улс төрийн суртал ухуулганд идэвхитэй оролцогч.
  2. Өв тэгш бие бялдартай байх.
Энэ хоёр шалгуурыг давсан нисгэгчдээс Восток хөлгийн бие бүрэлдэхүүнд 6 сөнөөгч онгоцны нисгэгч тэнцсэн юм.
Зураг дээр Зөвлөлтийн анхны сансарын нисгэгч бэлтгэх төслийн сургагч багш Евгений Анатольевич Карпов сонгон шалгаруулалтанд тэнцсэн 6 нисгэгчийн хамт. Зүүн гар талаас:

1.
Г. Нелюбов,
2. А. Николаев
3. П. Попович
4. Е. А. Карпов
5. Ю. Гагарин
6. В. Быковский
7. Г. Титов




1961 оны 3-р сарын 15-ны байдлаар бэлтгэгдэж байсан 6 нисгэгчээс эхний ээлжинд нисэх сансарын нисгэгчдээр Гагарин, Титов болон Нелюбов нарыг сонгон авсан байв. Энэ үед буюу 1961 оны 3-р сарын 25-ны өдөр Америкийн нэгдсэн улсын Тагнуулын албаныхан (CIA) сансараас Орос хүний дуулах дууг сонссон хэмээн мэдэгдэж байв. Энэ явдалыг сансарт анхны хүн нисгэх Зөвлөлтын бүтэлгүй оролдлого байсан хэмээн баттай хэлдэг боловч хэн ниссэн юм бэ? хэмээх асуудал одоог хүртэл нууцлагдсан хэвээр байгаа билээ. 1961 оны 4-р сарын 10-ны байдлаар Восток хөлгөөр нисэх хөлгийн үндсэн нисгэгчээ Титов, орлон нисгэгчээр Гагарин сонгогдсон байлаа. Гэвч эцсийн мөчид Ю.Гагарин Восток-1 сансарын хөлгөөр сансарт нисэх хүнээр тодорсон юм. Баттай бус эх сурвалжаар бол тэрээр Титовоос намхан тул Восток-1 хөлгийн бүхээг дотор төвөггүй чөлөөтэй суух давуу талтай байсан хэмээн ярилцдаг билээ. (Гагарин 157 см, Титов 182 см өндөртэй байжээ)

Дэлхийг гайхшруулсан 108 минут & Поехали

Цаг болжээ. 1961 оны 4-р сарын 12-ны өдөр Юрий Гагарин Восток-1 сансарын хөлгөөр хөөрөлт хийхээр болж сансарын буудалд бэлэн байдалтай ирлээ. Сергей Королёв өмнөх нислэгүүдийн үр дүнгээс дүгнэлт хийн энэхүү нислэгт Гагарины амьд үлдэх боломж маш бага байгаа хэмээн бодож байсан юм. Юрий Гагарин хүн төрлөхтөний түүхэнд нэрээ үлдээх түүхэн даалгавар биелүүлэхээр Восток-1 хөлгийн бүхээгт суухдаа "Я все равно вернусь, друзья мои" хэмээн хэлсэн юм. Сансарын станцын бэлтгэл ажил дуусан Гагариныг хөлөгт суулган нисгэх агшинд тэрээр эх дэлхий дээрх сүүлчийн үгээ хэлсэн юм.

1961 оны 4-р сарын 12-ны өдрийн өглөөний 9 цаг 6 минут " Поехали..."

Таван минутын дараа хүн төрлөхтөний түүхэнд Юрий Гагарин эх дэлхийг сансараас харсан хамгийн анхны хүн болсон юм. Би дэлхийг харж байна, гол уул нуруудыг харж байна, бүх юм цэвэрхэн харагдаж байна хэмээн хэлжээ. Найман минутын дараа Гагарин жингүүдлийн байдалд орсон бол дөчин минутын дараа гүн нойрондоо автаж буй Америкчуудын дээгүүр нисэн өнгөрсөн юм. Нислэг эхлэсэнээс хойш 60 минутын дараа Гагариныг дэлхийд буцаан авчирах ажиллагаа эхлэж Восток хөлгийн капсулыг тойрог замаас гарах тийрэлтэт хөдөлгүүрийн ажилд залгасан юм. Байконурын сансарын буудлын удирдлагын өрөөнд байсан бүх хүн итгэл найдвар өвөрлөн чив чимээгүй радио холбоо орж ирэхийг хүлээн зогсоно. Саратов мужийн Сталинград хотоос 110 км зайд орших агаарын эсэргүүцэх цэргийн анги нэгтгэлийн радарт үл мэдэгдэх биет ойртон ирж байгааг мэдээлсэн байна. Энэхүү үл танигдах нисдэг биетэд сууж яваа үл таних хүн нь сансарт 108 минут ниссэн зоригт сансарын нисгэгч Юрий Алексеевич Гагарин байлаа. Түүнийг эх дэлхийдээ газардахад хамгийн анх уулзсан хүмүүс нь хамтралын ажилчин эмэгтэй Анна Акимовна Тахтарова болон түүний 6 настай зээ охин Рита нар байсан юм. Агаарын эсэргүүцэх цэргийн ангийн хүрэлцэн ирсэн нөхдөд хандан дараах мэдээллийг дамжуулж өгнө үү хэмээн хэлсэн гэдэг.

задачу выполнил, приземлился в заданном районе, чувствую себя хорошо, ушибов и поломок нет. Гагарин


Юрий Гагарины сансарт ниссэн Восток-1 хөлгийн капсул

ЖИЧ: Өнөөдөр сансар огторгуйд хүн ниссэний 50 жилийн ой болж байгаа билээ. Энэхүү түүхэн өдрийг дэлхийн олон орны сансар судлалын хүрээлэнгүүд, эрдэмтэд, эрдэм шинжилгээний ажилчид, сансарын нисгэгч нар бахархалтайгаа тэмдэглэн өнгөрүүлж байгаа юм.


Уг тэмдэглэлт өдрийг тохиолдуулан гарсан First Orbit баримтат киног тухлан сууж үзнэ үү:) Мөн тухайн үед ямархуу нөхцөл байдлаар энэхүү асар том төсөл хэрэгжиж байсныг Space race баримтат киноноос үзэж болно.







Хүн төрлөхтөний дараагийн орогнох газар юу вэ?


Дэлхийн дулаарал, агаарын бохирдол, хүлэмжийн хий, газрын шавхагдаж буй баялаг, хүн амын өсөлт зэрэг олон асуудалууд бидний өмнө байсаар л байгаа. Хэрэвээ эх дэлхий маань сүйрэх бол, эх дэлхийдээ бид багтаж чадахааргүй бол хүн гээч амьтаны амьдрах өөр газар байгаа гэдэгт итгэж явдаг хүн билээ би. /Хэтэрхий тэнэг юм бодож байгаад уучлана биз ккк/ Христийн залхаан цээрлүүлэлт, Армагеддон /Armageddon/ болох ч юм билүү. Тэгвэл хүн төрлөхтөн бид хаачих вэ?
Хүн төрлөхтөний хувьд өөр гариг ертөнцийг нээн илрүүлж түүндээ иргэншил буй болгон суурьших нь гарцаагүй үнэн гэдэгт бас л би итгэдэг. Эрдэмтэдийн тооцоолсоноор нарний аймагт амьдрал байж болзошгүй гаригуудын нэг нь Ангараг гариг билээ. Тэнд хэдийгээр агаарын хэм нь -100 градус байдаг ч бид тэр нөхцөл байдлыг өөрчлөх нь онолын хувьд бүрэн боломжтой юм байна. Эх дэлхийг маань бохирдуулж, хүлэмжийн хий ялгаруулаад байгаа өнөөх гайтай нүүрсхүчлийн хий үйлдвэрлэдэг олон арван төхөөрөмжийг Ангараг гариг дээр аваачих юм гэнэ. Тэгсэнээр Ангараг гаригын агаар мандал нимгэрч нарны цацрагаар улам сайн халах боломжтой юм гэнэ шүү. Улмаар тодорхой хугацааны дараа хүн гээч амьтан амьдарч болохоор агаарын градустай болох юм гэнэ. Түүний дараа бичил биетүүд /Органик биетүүд, замаг, хөгз гэх мэт/ аваачин дэлхийн байгальтай аажмаар ижилсүүлэх боломжтой гэнэ. Сайхан гэгээлэг онол гэж би бодлоо. Үнэхээр сонин бодол төрж байна. Ааваа би Ангараг гариг руу явчаад ирье. Таньд захих зүйл байна уу?
Магадгүй нарны аймгийн гаригуудын өөрчлөгдөх процессыг хүчээр шийдсэнээр сүйрэлд хүч болзошгүй юм. Гэхдээ эрдэмтэд жил ирэх тусам нарны цацруулах илч улам халуун болж байгааг судалсаар л байна. Хэрэвээ дэлхийн дулаарал даамжрах юм бол хүн байтугай ургамал ч үлдэхгүй гэнэ дээ нөхдүүд минь.
Эсвэл хүн гээч амьтаныг аливаа эрс тэс орчныг тэсвэрлэн гарах чадвартай болтол нь өөрчлөх ёстой юм болов уу?

Намрын дууль

Киноны үйл явдал Америкийн нэгдсэн улсын Монтана муж дахь хөдөөгийн нэгэн үзэсгэлэнт аглаг зэлүүд нутаг болох Rocky Mountain-д өрнөдөг. Эр хүний зоригыг хурцалж сэтгэлийг уужруулах өвс нь соргог ус нь тунгалаг тэрхүү сайхан нутагт улс төр, засгийн газрын үйл ажиллагаанд оролцохоос татгалзсан чөлөөнд гарсан хурандаа Колонел Ладлоу гурван хүүгээ боловсролтой, хатуужилтай эр хүн болгон өсгөнө. Аглаг зэлүүд нутагт нь хэдэнтээ улирал солигдохын цагт бяцхан гурван хүү нь эмээлт морины дэлэн дээр элэн халих бүргэд мэт хээрийн салхийг зүсэн давхиж, хурц савраа далайх нас бие гүйцсэн баавгайн өөдөөс нүд цавчилгүй тулалддаг эр бяр, эрдэм чадал нь цэгцэрсэн эрийн цээнд хүрсэн эр хүн болжээ. Ахан дүүсийн бат бөх эвдэршгүй харилцаатай тэдний амьдрал дунд тэр нэгэн өдөр Сусана хэмээх нэгэн үзэсгэлэнт бүсгүй орж ирсэнээр киноны үйл явдал өрнөж эхлэнэ.

Тулгын гурван чулуу шиг ган барилдлагат ахан дүүсийн хамгийн отгон нь болох Самуэл коллежээ төгсөж ирэхдээ аав, ах нартаа сүйт бүсгүй болох Сусанаг танилцуулна. Тэдний танилцсан анхны өдөр Сусана нууцхан харцаар ах дүү гурвын дундах нь болох Тристанд дурлах боловч ёс зүйд нийцэхгүй хэмээн өөрийгөө ихэд барьж суудаг байлаа. Жирийн нэгэн амьдралаар амьдран суух тэр агшинд хөгшин Европд дайны гал дүрэлзэн асаж ах дүү гурвын том нь болох Алфред, отгон дүү Самуэл нар дайнд явж тулалдана гэж шийдвэр гаргасан нь эцэг Ладлоуг ихээхэн бухимдуулж орхино. Тристан аргагүйн эрхэнд ах дүү хоёртойгоо дайнд явахаар шийдэх бөгөөд түүний зорилго нь дүү Самуэлээ өмгөөлж хамгаалах байлаа.
Киноны гол дүрийн баатар Тристан нь хөнгөн хийсвэр санаа бодлоосоо илүү ухаалаг зоримог шийдвэр гаргадаг, түүнд хамгийн эрхэм нандин зүйл нь түүний гэр бүл байдаг нь киноны үйл явдлуудад маш тодоор харагддаг. Дүү Самуэлээ дайнд алдсаны дараа түүний сэтгэл зүйг тааварлахын аргагүй бэрх болдог. Энэ л хэцүү цаг үед түүнд дуралсан Сусана тус дэм болж улмаар хайр сэтгэлийн холбоотой болох боловч Тристан битүүхэндээ өөрийгөө үзэн ядаж өөрөөсөө өөрийнхөө мөн чанрыг таниж мэдэхээр урт удаан хугацааны аялалд явахаар шийдвэрлэнэ.
Ладлоугийн гэр бүлийн хамгийн том нь болох Алфред амьдралын хэв маягаа өөрчлөх зорилгоор хот суурин газар амьдрахаар шийдэн гэрээсээ явах бөгөөд түүний хувиа хичээсэн зан байдал энэ үеэр илүү тод харагддаг. Улмаар түүний хот газар дахь бизнес болон нэр хүнд нь маш өндөрт гарах бөгөөд дүү Самуэлийн сүйт бүсгүй Сусанад гэрлэх санал тавьж гэрлэдэг. Энэ үеэр урт хугацааны аялалаас Тристан эргэж ирэн түүнийг явахад бага балчир охин байсан Изабелтэй гэр бүл болон хоёр бяцхан хүүхдийн эцэг болж түр хугацаанд ч болов тайтгаралыг эрэлхийлэн амьдрана суудаг. Хөгшин болсон эцгийгээ асран халамжлахын хажуугаар Тристан хориотой наймаа хийх боловч нутгын бүлэглэлүүдтэй зөрчилдөн улмаар эхнэр Изабелээ алдаж ахин уй гашууд автана. Чухам энэ л үед ахан дүүсийн ариун нандин харилцааг найруулагч товойлгон гаргасан бөгөөд ах Алфред эргэн гэр бүлдээ ирж тэдэндээ тус дэм болно. Дүү Тристан эцэг Ладлоу нар Алфредийг эцэг дүүгийн ёсоор уучлан түүнийг гэр бүлдээ эргэн нэгтгэсэнээр энэхүү утга уяангын төрлийн кино бүтээл өндөрлөнө. Энэ кинонд хайр дурлалын ээдрээт явдал, атаа хорсол, урвалт, ахан дүүсийн барилдлагыг найруулагч Эдвард Звик гайхамшигтайгаар дүрслэн харуулж чадсан байдаг билээ.